جوش یا آکنه عارضه‌ای پوستی است که اکثر ما به ویژه در دوران بلوغ آن را تجربه کرده‌ایم. البته جوش زدن سن خاصی ندارد و دیدن کودکان یا سالمندانی با چهره پرجوش کاملاً طبیعی است. در اثر جوش یا آکنه نقطه‌هایی روی پوست، معمولاً پوست صورت، پشت بدن یا سینه ایجاد می‌شود که اگر اقدامی برای درمان آن صورت نگیرد، ماه‌ها یا حتی سال‌ها روی پوست باقی می‌ماند.

دلیل ایجاد جوش و آکنه

---

جوش و آکنه زمانی ایجاد می‌شود که غده‌های چربی فولیکول‌های پوست بیش فعال شوند. این غده‌ها چربی یعنی ماده‌ای روغنی تولید می‌کنند که از خشک شدن پوست جلوگیری می‌کند. تولید چربی یا سبوم در صورت جوش زدن بسیار بیشتر از حد طبیعی می‌شود و در نتیجه فولیکول با انباشته شدن سلول‌های پوستی مرده مسدود می‌شود. اگر فولیکول مسدود شده به سطح پوست نزدیک باشد، به سمت بیرون برجسته می‌شود و جوش سرسفید روی پوست پدید می‌آید. اما اگر انسداد بالای فولیکول باشد و رو به سطح پوست باز شود، جوش سرسیاه ایجاد می‌شود.

دلایل ایجاد شدن آکنه

---

دلیل دقیق جوش زدن مشخص نیست، اما احتمالاً عامل‌های زیر در ایجاد جوش و آکنه بی‌تاثیر نیست:

• نوجوانان به دلیل افزایش سطح هورمون‌های موسوم به آندروژن در دوران بلوغ بیشتر مستعد جوش زدن هستند.
• تغییرات هورمونی دوران بارداری یا در ابتدا یا پایان مصرف قرص‌های ضدبارداری
• وراثت: آکنه گاهی ارثی است.
• مصرف بعضی داروهای حاوی هورمون‌های آندروژن و لیتیوم

علائم

---

آکنه انواع مختلف دارد و گاهی اسکار یا جای جوش دائمی باقی می‌گذارد.

• جوش سرسیاه (کومدون باز): جوش‌های کوچک سیاه یا مایل به زرد در نقاطی ایجاد می‌شوند که منافذ فولیکولی گشاد شده با کراتین پر شده‌اند.

• جوش سرسفید (کومدون بسته): ظاهر جوش سرسفید شبیه جوش سرسیاه است، اما جوش‌های سرسفید منافذ فولیکولی مشخص ندارند و در وسط آنها نقطه‌ای سفید رنگ دیده می‌شود.

• سفت دانه یا پاپول: ضایعه‌های التهابی به شکل برآمدگی‌های کوچک قرمز رنگ هستند که تحریک پذیراند و لمس آنها دردناک است.

• پوستول: پوستول شبیه پاپول است، اما مرکزی سفید رنگ دارد و مملو از چرک یعنی ماده‌ای است که سفید مایل به زرد است و حاوی سلول‌های مرده است. چرک در واکنش به عفونت باکتریایی تولید می‌شود.

• ندول: ضایعه‌های التهابی عمقی‌تر و بزرگتری هستند که به صورت برجستگی‌های سفت زیر سطح پوست ایجاد می‌شوند.

• کیست: کیست برآمدگی بزرگ و مملو از چرکی است که شبیه کورک است. کیست جدی‌ترین نوع ضایعه پوستی ناشی از آکنه است و به احتمال زیاد اسکار (جای زخم) دائمی به جا می‌گذارد.

درجه‌بندی شدت آکنه

---

پزشکان علائم آکنه را از نظر شدت به سه درجه خفیف، متوسط و شدید تقسیم بندی می‌کنند:

• خفیف: جوش‌های سرسیاه و یا سرسفید در کنار چند جوش چرکی قرمز معمولاً فقط روی صورت دیده می‌شود.
• متوسط: جوش‌های چرکی پاپول و پوستول، سرسفید و سرسیاه ایجاد می‌شود که علاوه بر صورت تا روی شانه‌ها و پشت بدن نیز پخش می‌شود.
• شدید: جوش‌های چرکی و ملتهب متعدد و یا ندول‌ها و کیست‌ها (برجستگی‌های سفت حاوی چرک) در همه جای بدن و صورت پخش می‌شود.

این طبقه بندی برای تعیین نوع درمان مناسب بسیار مهم است.

اهداف درمان آکنه

---

در حال حاضر هیچ درمان مطلق و کاملی برای آکنه وجود ندارد، اما روش‌هایی برای پیشگیری از ایجاد جوش‌های جدید و باقی ماندن جای جوش وجود دارد.

اهداف اصلی درمان جوش صورت و بدن عبارت است از:

• التیام دادن ضایعه‌های پوستی موجود
• جلوگیری از ایجاد ضایعه‌های پوستی جدید
• جلوگیری از باقی ماندن جای جوش
• کاهش اضطراب و نگرانی ناشی از ایجاد آکنه و بهبود ظاهر پوست

طرح درمان آکنه با هدف کاهش مشکلاتی تهیه می‌شود که باعث ایجاد آکنه شده‌اند:

• انباشته شدن سلول‌ها در فولیکول‌ها
• افزایش بیش از حد تولید چربی
• عفونت باکتریایی
• التهاب (قرمزی و درد)

درمان آکنه

---

درمان آکنه به شدت آن بستگی دارد.

آکنه خفیف

آکنه خفیف معمولاً با درمان‌های موضعی (ژل یا پماد) رفع می‌شود.

آکنه متوسط

اکثر موارد آکنه خفیف در نوجوانان و جوانان مشاهده می‌شود و به روش‌های قدیمی مانند استفاده از ژل و پماد قابل درمان است. پرکاربردترین درمان‌های موضعی ترکیبات رتینوئیدی مانند رتین آ، دیفرین، رنووا و تازوراک است که منافذ مسدود شده را باز می‌کنند.

متخصصین پوست غالباً رتینوئید موضعی را با آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی مانند داکسی سایکلین، تتراسایکلین، ماینوسایکلین یا اریترومایسین ترکیب می‌کنند که باکتری‌های عامل التهاب اطراف منافذ بسته را از بین می‌برد.

آکنه خفیف تا متوسط غالباً با محرک‌های خارجی مانند ژل مو و آرایش تشدید می‌شود. بعضی از ژل‌ها و مواد آرایشی چنان خاصیت مسدود کننده بالایی دارند که آکنه با توقف مصرف آنها از بین می‌رود.

جوش هورمونی

بسیاری از آکنه‌های التهابی ماهیت هورمونی دارند و در دختران نوجوان و بانوان مشاهده می‌شوند و با نوسانات هورمونی برای مثال در مدت سیکل قاعدگی تشدید می‌شوند. متخصصین پوست غالباً در این شرایط قرص ضدبارداری یا داروی دیگری مانند اسپیرونولاکتون برای بانوان تجویز می‌کنند.

آکنه شدید

آکنه شدید معمولاً با ترکیبی از آنتی بیوتیک خوراکی و درمان‌های موضعی برطرف می‌شود، اما اگر آکنه از بین نرود، دارویی به نام ایزوترتینوئین (روآکوتان) در کنار لیزرتراپی تجویز می‌شود. کاربرد این روش در درمان جوش رو به گسترش است، اما هنوز باید تحقیقات بیشتری در این زمینه انجام شود. جایگزین ایزوترتینوئین برای بیماران دچار آکنه شدید و مقاوم درمان با نور/ لیزر است که معمولاً به یکی از دو روش زیر انجام می‌شود:

• فتودینامیک تراپی: متخصص مایع مخصوصی را روی صورت، قفسه سینه یا پشت بیمار و در کل در هر نقطه وجود جوش می‌زند و سپس نور یا لیزر را برای فعال کردن دارو به آن می‌تاباند. یکی از اثرهای این دارو کشتن باکتری‌ها است که از درجه اهمیت کمتری برخوردار است، چون باکتری‎ها پس از چند ماه دوباره برمی‌گردند. دیگر اثر این دارو کوچک کردن آکنه و جوش و کاهش فعالیت غدد چربی است.
• ایزولار: در این روش از ترکیبی از خلأ و نور پهن باند بهره گرفته می‌شود. خلأ منافذ را تمیز می‌کند و چربی اضافی را بیرون می‌کشد، نور نیز باکتری‌های مولد آکنه را از بین می‌برد و فعالیت غدد چربی را کاهش می‌دهد.

درمان جای جوش

---

مانند همیشه پیشگیری بهترین درمان است. سعی کنید با بهره‌گیری از درمان موثر و به موقع مانع از ایجاد جای جوش شوید. اما اگر جای جوش باقی مانده است، می‌توانید جای جوش را با استفاده از یکی از روش‌های زیر از بین ببرید. درباره روش‌های از بین بردن جای جوش بیشتر بدانید.

درم ابریژن

لایه فوقانی پوست در عمل درم ابریژن یا میکرودرم ابریژن با استفاده از لیزر یا برس‌های سیمی مخصوص برداشته می‌شود. پوست پس از عمل تا چند ماه قرمز و حساس است، اما به مرور التیام می‌یابد و جای جوش دیگر مانند سابق جلب توجه نمی‌کند.

لیزردرمانی

از لیزر برای درمان جای جوش خفیف تا متوسط استفاده می‌شود. دو نوع لیزردرمانی برای این منظور انجام می‌شود:

• لیزردرمانی ابلیتیو (سایشی): بخش‌های کوچکی از پوست اطراف جای جوش با لیزر برداشته می‌شود تا پوست جدید و صاف جایگزین آن شود.
• لیزردرمانی غیرابیلتیو (غیرسایشی): تولید کلاژن جدید، نوعی پروتئین موجود در پوست، با استفاده از لیزر تحریک می‌شود تا جای جوش کمتر شود.

تکنیک‌های پانچ

تکنیک‌های پانچ نوعی درمان جراحی است که معمولاً برای درمان جای جوش چکشی و واگنی به کار برده می‌شود و به سه نوع اصلی تقسیم‌بندی می‌شود:

• پانچ اکسیژن (برش): این روش برای درمان جوش چکشی کاربرد دارد. جای جوش طی یک عمل جراحی برداشته می‌شود و زخم ایجاد شده بسته می‌شود. پوست پس از التیام یافتن زخم صاف‌تر می‌شود.

• پانچ الویشن (بالا بردن): این روش برای رفع جای جوش واگنی کاربرد دارد. پایه جای جوش طی عمل جراحی درآورده می‌شود، اما به کناره‌های آن دست زده نمی‌شود. سپس پایه در نقطه‌ای بالاتر، در سطح پوست به کناره‌ها متصل می‌شود. به این ترتیب عمق جای جوش کمتر می‌شود و کمتر جلب توجه می‌کند.

• پانچ گرفتینگ (پیوند): این روش برای از بین بردن جای جوش چکشی بسیار عمیق کاربرد دارد. جای جوش درآورده می‌شود و زخم با پوست گرفته شده از نقطه دیگری از بدن، معمولاً پشت گوش، پر می‌شود.

ساب سیژن

ساب سیژن درمانی جراحی است که برای درمان جای جوش چرخشی کاربرد دارد. لایه فوقانی پوست از بافت اسکار زیرین برداشته می‌شود و اجازه داده می‌شود تا خون زیر ناحیه آسیب دیده جمع شود. لخته شدن خون ایجاد بافت پیوندی را به دنبال دارد که جای جوش را رو به بالا و به سطح پوست می‌راند. در مرحله بعد درمان‌های دیگری مانند لیزردرمانی یا درم ابریژن برای بهبود جای جوش انجام می‌شود.